GRB 090423

En Uzak Patlama

Gökbilimcilerden oluşan uluslararası bir grup, NASA'nın Swift uydusunun da yardımıyla, evren 630 milyon yaşındayken (şu andaki yaşının %5'i kadar) ölmüş bir yıldızdan yayılan gama ışınlarını keşfetti. Olaya GRB 090423 adı verildi.
GRB 090423

 GRB 090423'nın NASA'nın Swift uydusundan görünüşü. Bu görüntü Swift'in kızılötesi ve X-ışınları teleskopların alınan görüntülerle oluşturulmuştur.

Telif Hakkı: NASA/Swift/Stefan Immler

NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi (Goddard Space Flight Center)'nde çalışan Swift sorumlusu Neil Gehrels'in bu konudaki görüşü şöyle: "Bu inanılmaz keşif bizim en büyük beklentilerimizi bile aştı."

Patlama TSİ 23 Nisan'da 10.55'te meydana geldi. Dünya'da teleskoplardan da farkedilen patlama için Swift harekete geçirildi. Şili ve Kanarya Adaları'nda bulunan gökbilimciler patlamanın kırmızıya kaymasını ölçtüler. Çıkan sonuç 8.2 idi. Bundan önceki rekor ise eylülde farkedilen bir patlamaya aitti. Değeri de 6.7 idi. 8.2 değeri 13.035 milyar ışık yılını ifade ediyor. 

"Bir yıldızın çöküşünü izliyoruz, muhtemelen de bir karadeliğin doğuşunu. Kainatın ilk sistemlerinden biri oluşuyor olabilir." diyor Pennsylvania State Üniversitesi'nden Derek Fox.

Gama ışını patlamaları, evrenin en parlak patlamalarıdır. Genellikle yakıtı biten yıldızlarda meydana gelir. Malzemesini uzaya yollayarak yıldız, bir karadeliğe ya da nötron yıldızına dönüşür. Burada yıldız tarafından püskürtülen ve ısıtılan gazlar, değişik dalga boylarında ışımalar yapar. 

Yıllardır, gökbilimciler evrenin ilk gama ışını patlamasını yakalamaya çalıştılar. GRB 090423'nın keşfi, 10-20 arası kırmızıya kayma aralığının olması için bir dönüm noktası oldu.

Patlamanın ilk 3 saatinde, Leicester Üniversitesi'nden Nial Tanvir ve meslektaşları, Hawaii'deki Mauna Kea'da bulunan Birleşik Krallık Kızılötesi Teleskopu'nu (United Kingdom Infrared Telescope) kullanarak bir kızılötesi ışın kaynağını keşfettiler.

Gama Işını Patlaması

 

 

Sanatçının gözünden gama ışını patlaması. Animasyon için tıklayın .

Telif Hakkı: NASA/Swift/ Cruz deWilde

Aynı zamanda Fox,  Mauna Kea'daki Gemini Kuzey Teleskopu'nu(Gemini North Telescope) kullanarak kızılötesi görüntüler elde etmeye çalıştı. Kaynak, yüksek dalga boyundaki resimlerde gözükürken 1 mikron dalga boyundaki resimlerde gözükmediği farkedildi. Bu da kaynağın 13 milyar ışık yılı uzaklıkta olduğunu gösterdi.

Fox'un buluşu, Dünya'da duyulduğunda Milan-Bicocca Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı Kanarya Adaları'ndaki Galileo Ulusal Teleskopu (Galileo National Telescope) ile kırmızıya kayma değerini 8.2 buldu. Bu da Tanvir'in Avrupa Güney Gözlemevi'nde bulduğu değerle aynı.

İlgili bağlantılar:

 

Kaynak: Science@NASA

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*