Korona Kütle Atımı

Güneş Fırtınalarının Şaşırtıcı Şekli

Araştırmacılar, ikiz STEREO (Solar Terrestrial Relations Observatory – Güneş Dünya İlişkileri Uydusu) uzay aracından aldıkları bilgiye göre korona kütle atımları (CME – Coronal Mass Ejections) olarak bilinen Güneş fırtınalarının bir çeşit kruvasana benzediğini farketti. Bu yeni 'kruvasan modeli'nin basitliğinin uzay havası (space weather) tahminini geliştireceği umuluyor.

Korona Kütle Atımı

 Bir sanatçının gözünden kruvasan şeklindeki korona kütle atımı

Telif Hakkı: NASA

"Artık bir korona kütle atımının ne zaman gerçekleşeceğini 3 saat farkla tahmin edebiliyoruz." diyor araştırmalara yardım eden Deniz Araştırmaları Laboratuarı'ndan (Naval Research Lab) Angelos Vourlidas. "Bu, eski metotlara göre 4 kat daha fazla gelişim demek."

Korona kütle atımları, milyarlarca ton sıcak manyetize olmuş gazın patlayarak Güneş'ten saatte 1.5 milyon milyon km hıza ulaşan püskürmelerle dışarı atımıdır. Dünya'ya ulaştığında ise jeomanyetik fırtınalara, uydu arızalanmalarına, auroralara ve elektrik kesintilerine yol açan korona kütle atımlarının hızı ve doğrultusu, uzay havasının tahmininde çok kritik bir değere sahip.

"Bu çok önemli bir gelişme." diyor Washington DC'de bulunan NASA genel merkezinde STEREO program görevlisi Lika Guhathakurta. "Uzaktan kütle atımları çok karmaşık ve çok çeşitli gözüküyor. Ama son yapılan gözlemlerle o kadar da çeşitli ve karmaşık olmadığı ortaya çıktı. Şu ana kadar incelenen 40'dan fazla korona kütle atımının çoğu aynı biçimdeydi: kruvasan."

Şu ana kadar binlerce korona kütle atımı NASA ve ESA uzay araçları tarafından gözlemlendi ama şekilleri tam olarak bilinemedi. Nedeni ise gözlemlerin belli bir noktadan yapılıyor olmasıydı. STEREO görevinin avantajı ise sayıları. Güneş'i aralarına alan ikiz STEREO uzay araçları yıldızı ters istikametten görüntülediler. Geniş açılı kameraya sahip araçlar, korona kütle atımlarını Güneş'ten Dünya'ya ulaşana kadar izledi.

Korona Kütle Atımı

Kruvasan şeklindeki korona kütle atımının bilgisayar modellemesi.
Telif Hakkı: NASA

"Korona kütle atımının kruvasan şeklinde olmasının nedeni ise bükülmüş manyetik alanlar." diyor Vourlidas. Olayı daha iyi anlamak isteyenler için de şöyle diyor: "Sabit uzunluktaki bir ipi iki elinize alın ve ters tarafa doğru ortada kalın bir düğüm oluşana kadar burkun. Bu, korona kütle atımı nasıl başladığını gösteriyor. Güneş manyetizmasının bu ipi çevirdiğini düşünün. Burkulmada toplanan enerji belli bir sınırı aşınca patlıyor. Ortası kalın, kenarlar da ince olduğu için görüntü kruvasan şeklinde oluyor."

Kütle atımlarının sadece şekli değil, aynı zamanda içeriği de önemli. Ne kadar plazma taşıyor? Manyetik alanının şiddeti ve dağılımı ne? Bir korona kütle atımı olduğunda oluşan hasar şekle bağlı olduğu kadar yukarda bahsedilen etkenlere de bağlı.

Ağustos 2009'da atılması planlanan Güneş Dinamikleri Gözlemevi (Solar Dynamics Observatory) ve hala proje aşamasında olan ve Güneş fırtınalarına girmesi planlanan Güneş Sondası + (Solar Probe +) ile bu sırlar aralanana kadar STEREO araçları 7 gün 24 saat görev başında olacaklar. 

Kaynak: Science@NASA

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*